Adolygiad cynhyrchiad Wythnos yng Nghymru Fydd

gan Ben Ridler

IMG_1805.jpg

Rheidrwydd mae’n amlwg ydy  croesawu opera newydd yn y Gymraeg, ac yn enwedig un sy'n dod â bywyd a sylw newydd i nofel garreg-filltir yn hanes yr iaith fel Wythnos yng Nghymru Fydd.  Ond mae'n werth gofyn: beth yn wir sydd i'w ychwanegu at glasur rhyddiaith wrth ei ailwampio yn nillad genre arall?  Ceir ateb, dwi'n credu, ymhlith sylwadau Leusa Llywelyn yn rhaglen y sioe.  'Pa well gyfrwng nag opera i gyfleu'r anobaith, y gobaith, y cariad pur a'r dyheu di-ben-draw sydd i'w ganfod yn y gwaith llenyddol pwysig hwn?'  Cyfeirir gan Leusa at yr 'emosiynau cryf sydd flaenaf yng ngwaith Islwyn Ffowc Ellis'.  A dyma allwedd i lwyddiant y fenter hon fel cyfanwaith  -  yr argraff emosiynol sy'n aros ar y cof a'r galon yn sgîl cael profi perfformiad byw o'r math.

'Fel cyfanwaith'  -  dibynnodd yr effaith ddofn yma ar gyfuniad eang o sgiliau celf a chrefft, ac y mae'n anheg efallai i benodi unigolion, gan mai y cyfan sydd wedi creu grym cofiadwy'r noson.  Ni fu yna ddolen wan.  Ond mae’n rhaid wrth gwrs rhoi clod yn fanwl, yn gyntaf i'r ddau grewr wrth wraidd y peth, sef ei gyfansoddwr Gareth Glyn a'r libretydd Mererid Hopwood.   Llwyddodd Mererid i dorri nofel hir i lawr i ddrama dwy act gyda'i momentwm ei hun, gan fewnosod yma ac acw gyffyrddiadau telynegol gwreiddiol megis yn aria Mair ar ddiwedd Act 1  -  'Beth yw amser ond y mesur / sydd yn clymu'r galon fach?'.  (Diolch i'r cwmni am gyhoeddi libreto i'w werthfawrogi wedyn.)  Yn bennaf oll, clywyd yn sgôr Gareth Glyn (ar gyfer 'band' o ddwsin) ieithwedd naturiol, hoenus, wefreiddiol, yn llawn lliwiau gwahanol, yn ysgafn neu'n bwerus yn ôl yr angen. Ni phetrusodd yr egni na'r ysbrydoliaeth o'r nodyn cyntaf i'r un olaf.

20171108_141917.jpg

Dwi'n siwr y bydd y ddau grewr hyn wedi ymfalchïo yn y dehongliad a'r perfformiadau a gafwyd.  Cyfarwyddwyd y gerddoriaeth yn feistrolgar gan Iwan Teifion Davies, a'r llwyfannu gan Patrick Young gyda'i eglurdeb a'i ffocws arferol.  Mae'n anodd gorganmol y prif gantorion, pump ohonynt mewn nifer o rannau.  Gwyrthiol oedd stamina Robyn Lyn Evans (Ifan), yn bresennol ym mhob golygfa, a'i denor esmwyth a phleserus yn ddi-ymdrech tan y diwedd; cyfleodd yn ingol y 'dyheu di-ben-draw' sydd gan Ifan tuag at Mair, merch ei freuddwydion, a wireddwyd yn ei holl ysblander gan Gwawr Edwards.  Trwy lais bariton hyderus Euros Campbell rhannwyd i'r dim obaith ac anobaith Tegid dros y Gymraeg.  Bu'n anodd peidio crynu, fel Ifan, o flaen llais a phresenoldeb nerthol Capten Steele (y bas-bariton Sion Goronwy) sy'n 'ysu am droi'r cloc yn ôl' i 'oes aur Cymru'r gorffennol', ffrwydrad bygythiol a erys yn hir ar y cof.  A diolch i Sian Meinir am fwrw ei holl enaid (a chyfoeth ei llais mezzo) i mewn i'r olygfa sy'n uchafbwynt y stori, lle mae Hen Wraig y Bala yn cael ei harwain (mewn deuawd gogoneddus gydag Ifan) yn ôl i weddillion ei Chymraeg trwy eiriau ac alaw'r 23ain Salm.

Ynghyd â doniau'r Corws Hŷn, y Corws Iau a Cherddorfa Siambr Ensemble Cymru, heb anghofio set (Lois Prys) a goleuo (Gwion Llwyd) dyfeisgar ac effeithiol  -  dyma gyfanwaith i'w ddathlu fel cyrhaeddiad rhagorol sy'n argoeli'n dda am obeithion opera drwy'r iaith Gymraeg, a dyfodol y cwmni arloesol hwn.