Holl etifeddiaeth fy ngwlad

‘Gwerthais i’r cyfan mor uffernol o rad,

Do... gwerthais i’r cyfan, holl etifeddiaeth fy ngwlad’

 

Geiriau torcalonnus Ifan Powell yn y goedwig drwchus o fewn y Gymru a fu, ond sydd bellach yn ‘Western England’.  Efallai mai’r rhain yw’r llinellau mwyaf grymus o’r holl linellau yn opera newydd Gareth Glyn a Mererid Hopwood – Wythnos yng Nghymru Fydd:  ie, mwy grymus na bygythiad Brigad y Crysau Porffor i Gymru unedig a dwy-ieithog 2033 y gweledydd, a hyd yn oed yn fwy nerthol na gosodiad Gareth Glyn o’r drydedd salm ar hugain yng nghefn y siop sglodion yn y Bala, lle, o flaen llygaid Ifan, y mae’r iaith Gymraeg yn marw.

Pwy feiddia – ar wahan i’r ffŵl di-hid, Ifan Powell, yn ei ddydd – ddweud mai opera am yr iaith Gymraeg ar gyfer y Cymry Cymraeg yn unig yw Wythnos yng Nghymru Fydd?  Wir?!  Ai esgus gwael am beidio â chydrannu‘r weledigaeth hynod y mae’r opera newydd yn ei chyflwyno i ni?

Dengys Wythnos sut y gall diwylliant ganiatau iddo‘i hun farw. Ac mae ymateb dwys y siaradwyr Cymraeg yn ein cynulleidfaoedd ar hyd a lled y wlad yn dyst i’r weledigaeth arswydus honno. Ond, gyda diolch i ddeallusrwydd ac ysbrydoliaeth y bardd a’r cyfansoddwr, mae’r opera newydd yn cyfleu cymaint mwy.

Mae Wythnos yn her i ni gyd, nid yn unig i’r cast, y gerddorfa, a chyfarwyddwr y cynhyrchiad presennol! Mae’n her i gynulleidfaoedd drwy y byd i holi eu hunain pwy ydynt a be allasai fod i feithrin eu hunaniaeth, a’u cymuned eu hunain? Ac mewn oes o genedlaetholdeb atgyfodol, argyfwng byd-eang y ffoaduriaid a gwleidyddiaeth atgasedd, a allai’r cwestiynau hyn fod yn fwy perthnasol? 

Sori? Yda ni’n siarad am opera? Onid llwyth o ddwli gwamal ar gyfer y crachach cyfoethog yw opera? Ydw i’n dweud wrthych bod ‘na neges wleidyddol i opera? (A nage, nid dim ond neges wleidyddol gywir….. )

Wel efallai wir. Ond yn Wythnos, mae gennym ‘etifeddiaeth’ go iawn ein mamwlad. Dyma opera sydd wedi ei gwneud yng  Nghymru ac yn y Gymraeg, nid benthyg dillad ail-law rhyw ddiwylliant arall. Dyma etifeddiaeth Cymru; math newydd o theatr gerddorol, cyfuno drama, barddoniaeth a chanu, ac ail-greu ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain hen ddull, pedair canrif oed, o adrodd stori trwy gerddoriaeth.

Ai dyma fydd y ffordd y bydd yr iaith Gymraeg yn ei hachub ei hun? Drwy wneud opera iddi’i hun?

Os felly, mae OPRA Cymru’n aros yn eiddgar……

 

Casgliad Geoff Charles 1909 - 2002
Llyfrgell Genhedlaethol Cymru